دكتر حسنعلي شعبان زاده

نیازهای بدن روزه دار

بهداشت روزه 

بسمه تعالي 

قرآن فلسفه تشريع روزه را قرار دادن انسان در مسير دستيابي به تقوي معرفي مي كنند كتب عليكم الصيام ...(روزه مايه استقرار و تثبيت اخلاص است) روزه آثار بهداشتي و درماني زيادي دارد يعني علاوه بر بركات معنوي آن از فوائد جسمي و رواني روزه نيز بهره مند مي گردد. به منظور پيشگيري از اطاله كلام فقط به بيان چند توصيه سودمند براي انجام آسان تر روزه از ديدگاه بهداشتي در ذيل اكتفا مي شود. 

1 – شما بايد روزانه (24 ساعته) از پنج گروه اصلي غذايي يعني گروه نان و غلات ، سبزي ها، ميوه ها، شير و لبنيات، گروه گوشت مصرف نماييد تا بتوانيد مواد مغذي مورد نياز بدن خود را كه شامل هيدرات كربن، چربي، پروتئين، و املاح است، تامين نمائيد. در اين صورت بدني سالم و انرژي كافي براي انجام فعاليت روزانه خود به دست خواهيد آورد. 

2 – روزه بي سحري توصيه نمي شود در اين افراد كمبود بيش از حد انرژي باعث مي شود از منابع چربي براي تامين انرژي در اثر سوخت ناقص چربي ها تركيبات شيميايي ستوني در بدن ايجاد مي شود كه باعث بوي بد دهان و دردهاي غضلاني و سردرد مي شود .... سحري بايد يك وعده غذاي كامل براي هر فرد خصوصا در نوجوانان در حال رشد باشد. 

3 – زنان شيرده روزه دار بايد هنگام سحر و افطار مواد غذايي با كميت و كيفيت مطلوبي مصرف كنند تا لطمه اي به كودك وارد نشود هرگونه نياز بدن به غذا بايد تامين شود كه حجم آن را خود فرد تعيين مي كند به عبارتي نمي توان براي همه افراد در ماه رمضان يك الگوي تغذيه اي واحد پياده كرد. 

4 – افرادي كه به بيماري گوارشي مزمن مبتلا هستند با اجازه پزشك ترجيحا از روزه داري معاف هستند. افرادي كه از داروهاي خاصي استفاده مي نمايند با راهنمايي پزشك مربوطه در صورت روزه داري داروها را تنظيم نمايند. سنگ كليه بيماري نيست مانع روزه داري نمي شود ولي هنگام افطار تا سحر 7-6 ليوان آب ميل نمايند. 

5 – به مقدار كافي بين افطار تا وقت خواب آب بنوشيد تا از كم آبي جلوگيري شود از مصرف زياد مواد غذايي شيرين بپرهيزيد خصوصا به جاي زولبيا و باميه، خرما و كشمش ميل نمائيد از مصرف غذاهاي تند و سريع اجتناب كنيد. از مصرف نوشيدني هاي كافئين دار مانند كوكا، قهوه چاي پر رنگ اجتناب نمائيد چون كافئين ادرار آور بوده مايعات بدن دفع مي شود.و مسواك كردن دندان ها بعد از افطار و قبل از خواب سلامتي را تضمين مي كند. از نوشيدن نوشابه هاي گازدار در ابتداي افطار بپرهيزيد چرا كه اين نوشابه ها هم موجب كمبود كلسيم در بدن و هم باعث تورم معده و ايجاد سيري كاذب مي شود. براي شروع افطار بهتر است از خرما شير گرم يا چاي استفاده شود تا معده به آرامي كار خود را شروع كند. مستحب است تا انسان گرسنه نشده است لب به غذا نگشايد و مستحب است انسان نيمه سير از سر سفره بلند شود از نظر اسلام پيشگيري عبارتست از منع افراط در هر چيزي اعم از خواب و خوراك و غيره. 

6 – غذاهاي پرحجم و چرب و چاي زياد براي سحري استفاده نشود. از كربوهيدراتهاي پيچيده مانند نان، برنج و سيب زميني در وعده سحر استفاده كنيد. با منابع قندي و انرژي زا مانند خرما، آب ميوه انگور و شله زرد افطار كنيد از مصرف دسرها و شيريني هاي زياد در افطار و سحر پرهيز كنيد. 

7 – غذاي افطاري و سحري را زماني طبخ و آماده كنيد، كه حداكثر تا دو ساعت بعد به صورت گرم به مصرف برسد و همچنين از خريد مواد غذايي فله اي و مواد لبني غير پاستوريزه از قبيل دوغ، ماست ، كره، سرشير و خامه فله اي و سنتي خودداري كنيد در صورت استفاده از سبزي ها و ميوه به صورت خام حتما مراحل سالم سازي شامل شستشوي اوليه انگل زدايي با مايع ظرفشويي و ميكروب زدايي با مواد ضد عفوني كننده و مجاز و شستشوي نهايي رعايت شود هنگام خريد مواد غذايي بسته بندي شده به مجوز وزارت بهداشت، تاريخ توليد، انقضاء از سالم بودن آن توجه كنيد. از آشاميدن آب سرد در شروع افطار خودداري كنيد در وسط غذا آب زياد نياشاميد، چون به علت رقيق شدن شيره ي گوارشي، هضم دشوار مي شود يك ساعت بعد از افطار و نيم ساعت قبل از سحر آب كافي بياشاميد. 

8 – مصرف سبزي ضد عفوني شده به هنگام افطار و ميوه در هنگام سحر توصيه مي شود. از مصرف تنقلات زياد خودداري شود. نوجوانان نياز به 7 ساعت خواب آرام احتياج دارند شبها زودتر بخوابند تا اولا هنگام سحر با نشاط برخيزند و ثانيا از بركات معنوي سحرهاي ماه رمضان بهره مند شوند و دچار كم خوابي نشوند ساعات مطالعه طوري تنظيم شود كه بلافاصله پس از صرف غذا و يا لحظات گرسنگي نباشد.از تغييرات ناگهاني شديد در برنامه تغذيه در طول ماه مبارك رمضان خودداري كنيد و به طور معمول غذاهايي كه براي شما ايجاد ناراحتي مي كند مصرف ننمائيد. 

9 – سيگار و مواد مخدر يك آفت جهاني و دشمن سلامتي شما و موجب آزار رساندن به هم نشينان و مردم است ماه مبارك رمضان يك فرصت عالي براي ترك اين عادت زيانبخش و آزار دهنده است عادتي را كه غالبا با انجام چند گناه آشكار مثل زيان رساندن به خود و ديگران و اسراف و اتلاف مال همراه است به طوريكه نظر فقها مبني بر اينكه هر چيزي استفاده آن به بدن ضرر برساند قطعا حرام است و تا جائيكه در احكام مقدس اسلام حفظ جان را يك واجب شرعي دانسته است چرا كه اهل ايمان و بندگان شايسته پروردگار به سلامت زيستن سزاوارترند. شايان ذكر است بر اساس روايت از حضرت علي (ع) كه فرموده اند :«پيشگيري بهتر از درمان است» در جهت زدودن بلاي خانمانسوز اعتياد بايد گام اساسي برداشته شود كه جهت تحقق اهداف آن خصوصا در اين ماه خودسازي و انسان سازي نصب العين قرار دادن فرمايشات گهربار مقام معظم رهبري كه فرموده اند : تمامي آحاد جامعه اعم از ارگان ها سازمان ها ، ارتباطات جمعي،‌ در محافل اجتماعي بسيج شده تا اين بلاي خانمانسوز را ريشه كن نموده و جوانان را در مقابل هجمه هاي استعمارگران فرهنگي واكسينه نمايند و .....  

10 – روغن هاي مايع به دليل داشتن اسيد چرب غير اشباع براي مصرف بهتر از روغنهاي جامدند براي سرخ كردن از روغن مخصوص سرخ كردني استفاده نمايند روغن زيتون بهترين روغنهاست.ظروف پلي استايرني شفاف تنها براي نوشيدني هاي سرد مناسب مي باشند و براي مواد غذايي داغ مانند چاي و قهوه مناسب نمي باشند. ظروف يكبار مصرف پليمري منشا نفتي دارند به علت اينكه در مواد غذايي گرم، چربي دار، مواد ترشي و اسيدي حل مي شوند بيماري زا و سرطان زاست استفاده طولاني مدت از بطري هاي يكبار مصرف حتي براي آب توصيه نمي شود. بهترين ظروف ايمن يكبار مصرف گياهي تهيه شده از نشاسته ذرت اصلاح شده است كه اين ظروف از هر گونه اثرات مضر و عكس العمل هاي شيميايي در تماس با مايعات داغ و غذاهاي گرم و در برابر حركات مقاومند. در پايان اين نكته قابل اهميت است كه تغذيه مناسب به معناي غذاهاي پر هزينه و پر زرق و برق نيست حتي با هزينه هاي كم مي توان از غذاهاي سالم بهره مند شد.  

1 – شما بايد روزانه (24 ساعته) از پنج گروه اصلي غذايي يعني گروه نان و غلات ، سبزي ها، ميوه ها، شير و لبنيات، گروه گوشت مصرف نماييد تا بتوانيد مواد مغذي مورد نياز بدن خود را كه شامل هيدرات كربن، چربي، پروتئين، و املاح است، تامين نمائيد. در اين صورت بدني سالم و انرژي كافي براي انجام فعاليت روزانه خود به دست خواهيد آورد. 

2 – روزه بي سحري توصيه نمي شود در اين افراد كمبود بيش از حد انرژي باعث مي شود از منابع چربي براي تامين انرژي در اثر سوخت ناقص چربي ها تركيبات شيميايي ستوني در بدن ايجاد مي شود كه باعث بوي بد دهان و دردهاي غضلاني و سردرد مي شود .... سحري بايد يك وعده غذاي كامل براي هر فرد خصوصا در نوجوانان در حال رشد باشد. 

3 – زنان شيرده روزه دار بايد هنگام سحر و افطار مواد غذايي با كميت و كيفيت مطلوبي مصرف كنند تا لطمه اي به كودك وارد نشود هرگونه نياز بدن به غذا بايد تامين شود كه حجم آن را خود فرد تعيين مي كند به عبارتي نمي توان براي همه افراد در ماه رمضان يك الگوي تغذيه اي واحد پياده كرد. 

4 – افرادي كه به بيماري گوارشي مزمن مبتلا هستند با اجازه پزشك ترجيحا از روزه داري معاف هستند. افرادي كه از داروهاي خاصي استفاده مي نمايند با راهنمايي پزشك مربوطه در صورت روزه داري داروها را تنظيم نمايند. سنگ كليه بيماري نيست مانع روزه داري نمي شود ولي هنگام افطار تا سحر 7-6 ليوان آب ميل نمايند. 

5 – به مقدار كافي بين افطار تا وقت خواب آب بنوشيد تا از كم آبي جلوگيري شود از مصرف زياد مواد غذايي شيرين بپرهيزيد خصوصا به جاي زولبيا و باميه، خرما و كشمش ميل نمائيد از مصرف غذاهاي تند و سريع اجتناب كنيد. از مصرف نوشيدني هاي كافئين دار مانند كوكا، قهوه چاي پر رنگ اجتناب نمائيد چون كافئين ادرار آور بوده مايعات بدن دفع مي شود.و مسواك كردن دندان ها بعد از افطار و قبل از خواب سلامتي را تضمين مي كند. از نوشيدن نوشابه هاي گازدار در ابتداي افطار بپرهيزيد چرا كه اين نوشابه ها هم موجب كمبود كلسيم در بدن و هم باعث تورم معده و ايجاد سيري كاذب مي شود. براي شروع افطار بهتر است از خرما شير گرم يا چاي استفاده شود تا معده به آرامي كار خود را شروع كند. مستحب است تا انسان گرسنه نشده است لب به غذا نگشايد و مستحب است انسان نيمه سير از سر سفره بلند شود از نظر اسلام پيشگيري عبارتست از منع افراط در هر چيزي اعم از خواب و خوراك و غيره. 

6 – غذاهاي پرحجم و چرب و چاي زياد براي سحري استفاده نشود. از كربوهيدراتهاي پيچيده مانند نان، برنج و سيب زميني در وعده سحر استفاده كنيد. با منابع قندي و انرژي زا مانند خرما، آب ميوه انگور و شله زرد افطار كنيد از مصرف دسرها و شيريني هاي زياد در افطار و سحر پرهيز كنيد. 

7 – غذاي افطاري و سحري را زماني طبخ و آماده كنيد، كه حداكثر تا دو ساعت بعد به صورت گرم به مصرف برسد و همچنين از خريد مواد غذايي فله اي و مواد لبني غير پاستوريزه از قبيل دوغ، ماست ، كره، سرشير و خامه فله اي و سنتي خودداري كنيد در صورت استفاده از سبزي ها و ميوه به صورت خام حتما مراحل سالم سازي شامل شستشوي اوليه انگل زدايي با مايع ظرفشويي و ميكروب زدايي با مواد ضد عفوني كننده و مجاز و شستشوي نهايي رعايت شود هنگام خريد مواد غذايي بسته بندي شده به مجوز وزارت بهداشت، تاريخ توليد، انقضاء از سالم بودن آن توجه كنيد. از آشاميدن آب سرد در شروع افطار خودداري كنيد در وسط غذا آب زياد نياشاميد، چون به علت رقيق شدن شيره ي گوارشي، هضم دشوار مي شود يك ساعت بعد از افطار و نيم ساعت قبل از سحر آب كافي بياشاميد. 

8 – مصرف سبزي ضد عفوني شده به هنگام افطار و ميوه در هنگام سحر توصيه مي شود. از مصرف تنقلات زياد خودداري شود. نوجوانان نياز به 7 ساعت خواب آرام احتياج دارند شبها زودتر بخوابند تا اولا هنگام سحر با نشاط برخيزند و ثانيا از بركات معنوي سحرهاي ماه رمضان بهره مند شوند و دچار كم خوابي نشوند ساعات مطالعه طوري تنظيم شود كه بلافاصله پس از صرف غذا و يا لحظات گرسنگي نباشد.از تغييرات ناگهاني شديد در برنامه تغذيه در طول ماه مبارك رمضان خودداري كنيد و به طور معمول غذاهايي كه براي شما ايجاد ناراحتي مي كند مصرف ننمائيد. 

9 – سيگار و مواد مخدر يك آفت جهاني و دشمن سلامتي شما و موجب آزار رساندن به هم نشينان و مردم است ماه مبارك رمضان يك فرصت عالي براي ترك اين عادت زيانبخش و آزار دهنده است عادتي را كه غالبا با انجام چند گناه آشكار مثل زيان رساندن به خود و ديگران و اسراف و اتلاف مال همراه است به طوريكه نظر فقها مبني بر اينكه هر چيزي استفاده آن به بدن ضرر برساند قطعا حرام است و تا جائيكه در احكام مقدس اسلام حفظ جان را يك واجب شرعي دانسته است چرا كه اهل ايمان و بندگان شايسته پروردگار به سلامت زيستن سزاوارترند. شايان ذكر است بر اساس روايت از حضرت علي (ع) كه فرموده اند :«پيشگيري بهتر از درمان است» در جهت زدودن بلاي خانمانسوز اعتياد بايد گام اساسي برداشته شود كه جهت تحقق اهداف آن خصوصا در اين ماه خودسازي و انسان سازي نصب العين قرار دادن فرمايشات گهربار مقام معظم رهبري كه فرموده اند : تمامي آحاد جامعه اعم از ارگان ها سازمان ها ، ارتباطات جمعي،‌ در محافل اجتماعي بسيج شده تا اين بلاي خانمانسوز را ريشه كن نموده و جوانان را در مقابل هجمه هاي استعمارگران فرهنگي واكسينه نمايند و .....  

10 – روغن هاي مايع به دليل داشتن اسيد چرب غير اشباع براي مصرف بهتر از روغنهاي جامدند براي سرخ كردن از روغن مخصوص سرخ كردني استفاده نمايند روغن زيتون بهترين روغنهاست.ظروف پلي استايرني شفاف تنها براي نوشيدني هاي سرد مناسب مي باشند و براي مواد غذايي داغ مانند چاي و قهوه مناسب نمي باشند. ظروف يكبار مصرف پليمري منشا نفتي دارند به علت اينكه در مواد غذايي گرم، چربي دار، مواد ترشي و اسيدي حل مي شوند بيماري زا و سرطان زاست استفاده طولاني مدت از بطري هاي يكبار مصرف حتي براي آب توصيه نمي شود. بهترين ظروف ايمن يكبار مصرف گياهي تهيه شده از نشاسته ذرت اصلاح شده است كه اين ظروف از هر گونه اثرات مضر و عكس العمل هاي شيميايي در تماس با مايعات داغ و غذاهاي گرم و در برابر حركات مقاومند. در پايان اين نكته قابل اهميت است كه تغذيه مناسب به معناي غذاهاي پر هزينه و پر زرق و برق نيست حتي با هزينه هاي كم مي توان از غذاهاي سالم بهره مند شد.